Critique partners, beta lezers en proeflezers

persoon-op-bank-met-tablet-lezen

Laten we bij het begin beginnen: wie zijn deze al mensen en wanneer kom je hen tegen?

Ik zal er straks nog wat dieper op in gaan, maar al deze mensen zijn in de basis lezers. Het zijn geen lezers die je boek lezen zodra het klaar is om naar de winkels te gaan. Deze lezers helpen je tijdens het herschrijven om je verhaal te verbeteren en aan te passen, zodat jij het best mogelijke verhaal kan schrijven. Als je daar eenmaal bent beland, is dat al een applaus op zich waard. In de vorige blog heb ik al het een en ander over herschrijven uitgelegd. Natuurlijk kan je die blog teruglezen. Deze keer focus ik mij op de hulp die je tijdens dit proces kan inroepen.

Waarom heb je deze mensen nodig?

Zelf geloof ik dat je tijdens het herschrijven altijd hulp van buitenaf moet inroepen. Dat is doodeng, dat begrijp ik, maar ik denk dat je er niet onderuit als je kwaliteit neer wilt zetten. Je kan een ontzettend goede schrijver zijn, maar uiteindelijk worden we allemaal blind voor onze eigen fouten. Misschien denk jij dat een bepaalde scène volledig duidelijk is, maar denken je lezers daar heel anders over. Vergeet niet dat jij al maanden, al dan niet jaren met het idee rondloopt en dus alles weet wat er te weten valt. Je lezers weten dat niet. Ook schrijven we soms stukken die we zelf fantastisch vinden, maar die in werkelijkheid best traag gaan of juist veel te snel. 


En dat is helemaal niet erg. De eerste versie kan je het best zien als jij die het verhaal aan jezelf vertelt. Je maakt letterlijk iets uit niets en daarin maak je ongetwijfeld fouten. Dit is immers de eerste keer is dat je het verhaal volledig vertelt. Tijdens het herschrijven is dat allemaal op te lossen en zoals gezegd niet in je eentje, dus laten we eens naar de termen gaan kijken.

In de Nederlandse schrijversgemeenschap wordt voornamelijk gesproken over het gebruik van proeflezers.

In het Engels bestaat de term ook. Daar betekent het iets anders en wordt het minder vaak gebruikt. Voor nu zal ik de Nederlandse betekenis aanhouden. Eigenlijk is het idee best simpel. Je hebt een verhaal geschreven en de eerste versie is in ieder geval af. Je kan het alvast een eerste keer (of vaker) voor jezelf herschrijven en vervolgens ga je op zoek naar deze proeflezers. 


Je verzamelt wat mensen die jouw verhaal willen lezen en van feedback voorzien.

Meestal zijn dit andere schrijvers, maar het kunnen ook gewoon lezers zijn. Het kan zijn dat het zo goed werkt, dat je er vaste proeflezers aan overhoudt. Meestal is het echter een eenmalige gunst van de proeflezer en zoek je voor elk nieuw boek nieuwe proeflezers. Zelf vind ik het fijn om mijn verhaal zo goed mogelijk aan te leveren aan deze proeflezers. Dit betekent dat ik het verhaal een paar keer zelfstandig heb herschreven. Hierdoor kan ik er de meest waardevolle feedback uithalen. Dit hoeft niet, maar zo vind ik het zelf fijn.

Hoe gaat dit in zijn werk?

Proeflezers kan je overal vinden waar schrijvers zijn. Denk hierbij aan een schrijverssite als Wattpad, sommige Facebook groepen of Instagram. Geef aan dat je proeflezers zoekt, om welk verhaal het gaat en laat mensen reageren. Als je genoeg mensen hebt gevonden, maak je bijvoorbeeld een Google drive document aan waar je iedereen aan toevoegt. Je kan je verhaal ook naar individuele proeflezers mailen, overleg hierover. Als je wilt dat mensen jouw verhaal voor een bepaalde tijd lezen, geef dit dan aan vóórdat je iemand accepteert als proeflezer.

Als je de proeflezers niet kent, houd er dan rekening mee dat sommige mensen het niet afmaken. Ook kan het zijn dat ze het wel afmaken, maar dat je weinig nuttige feedback terugkrijgt. Uiteindelijk blijft het een gunst van proeflezers aan jou. Ze krijgen er niets voor terug, behalve dat ze je verhaal mogen lezen. Wees daarom ook kritisch naar de mensen die je vraagt. Zo zou het bijvoorbeeld mooi zijn als je een groep van vijf proeflezers hebt, waarvan twee of drie mensen op het hele verhaal uitgebreide feedback geven.

De volgende twee termen worden voornamelijk in het Engels veel gebruikt en trekken de groep proeflezers een beetje uit elkaar. Hierdoor krijg je specifiekere groepen. Persoonlijk vind ik dit heel prettig werken, dus ik ben benieuwd wat jullie vinden.

Critique partners zijn echt anders dan proeflezers.

Critique partners zijn áltijd andere schrijvers en weten dus een beetje hoe een verhaal in elkaar hoort te zitten. Waarbij je van proeflezers eenmalig iets vraagt, werk je met een critique partner (als het bevalt) langduriger samen. Het woord zegt het al: je bent elkaars partner. Proeflezers doen een vrijwillige actie voor jou zonder iets terug te verwachten. Je critique partner verwacht wel iets terug, namelijk dat jij feedback geeft op zijn of haar boek. En als je tevreden bent met elkaar, worden dit mogelijk meer boeken. 

Wanneer zet je een critique partner in?

Wanneer je wilt. Zo simpel is het. Proeflezers zet je pas in als je in ieder geval een hele eerste versie hebt. Critique partners kan je ook vragen als je bijvoorbeeld twijfelt over je opening. Daarnaast kan je je critique partner vragen om hetzelfde stuk meerdere keren te lezen. Omdat je elkaars partner bent, wordt er wel van je verwacht dat jij hetzelfde terugdoet. Zadel je critique partner dus niet op met heel veel werk en verwacht dat je niets terug hoeft te doen. Zo werkt het niet. Een voordeel is dat je critique partner waarschijnlijk goede feedback geeft en zijn werk echt afmaakt. Want waarom zou je anders samenwerken?

Zelf heb ik een hele fijne critique partner en ik werk meestal als volgt. Ik schrijf de eerste versie van begin tot eind en laat het even rusten. Daarna probeer ik het zelf te herschrijven tot ik het niet meer weet. Ik vraag mijn critique partner om een paar hoofdstukken te lezen en meestal krijg ik bruikbaar advies. Dit zijn vaak drie of vier hoofdstukken om mij weer op weg te helpen.

Als ik de eerste ronde heb herschreven en de grootste onzin eruit is, stuur ik haar het hele document toe en wacht ik af. Omdat mijn critique partner erg kritisch is, kan dit een paar maanden duren. Persoonlijk merk ik dat de mensen die de beste feedback geven, er vaak ook wat langer over doen (anderhalve maand of langer vaak). Voor mij is het dat waard, omdat ik er kwaliteit voor terug krijg.

Als ik het hele manuscript met feedback terug krijg, lees ik alles door en stel ik vragen over dingen die ik misschien niet begrijp. Daarna pas ik de feedback aan en stuur de hoofdstukken die heel veel zijn veranderd of waarover ik nog steeds twijfel terug voor extra feedback. Meestal zijn dit 1 of 2 hoofdstukken per keer. Dit doe ik tot we het allebei goed vinden. Je kan een critique partner zien als een hele kritische proeflezer die je meerdere keren kan vragen voor meerdere verhalen. In ruil daarvoor help je hem met zijn werk.

Wat is een goede critique partner?

Het liefst wil je iemand hebben die beter schrijft dan jij. Het is niet waarschijnlijk dat dit lukt, omdat je allebei iets aan de samenwerking moet hebben. Het is daarom belangrijk om iemand te vinden die ongeveer even goed is als jij zelf. Misschien heeft hij of zij sterke punten die jij lastig vindt of andersom. Misschien ben jij heel goed in het schrijven van actie en kan je critique partner juist geweldige eindes schrijven. Je moet elkaar aan kunnen vullen en allebei iets te geven hebben.

En tot slot zijn er nog de beta lezers.

Je zoekt deze mensen op dezelfde manier als proeflezers met als grootste verschil dat beta lezers je verhaal lezen zoals een lezer dat zou doen. Ze kijken niet met het oog van een schrijver. Beta lezers bestaan uit jouw doelpubliek. Schrijf je voor kinderen? Zoek kinderen. Schrijf je voor volwassenen? Zoek volwassenen. Schrijf je romantiek? Zoek mensen die normaal romantiek lezen. Je wilt namelijk weten wat jouw doelpubliek van jouw boek vindt. Omdat het Nederlandse begrip van proeflezers zo ontzettend breed is, kan een beta lezer ook een proeflezer zijn.

Je kan beta lezers je hele verhaal in één keer sturen, of in kleine porties van een paar hoofdstukken. Ze zullen geen dingen zien die schrijvers zien, maar voornamelijk kijken of ze het prettig vinden om te lezen. Wat je kan doen is een vragenlijst sturen zodra mensen klaar zijn met een paar hoofdstukken of het hele verhaal. Bijvoorbeeld: wat vond je van het hoofdpersonage? Was het spannend? Hoe was het tempo? Waren bepaalde personages overbodig? En nogmaals, hier in Nederland kunnen proeflezers en beta lezers hetzelfde zijn, maar het hoeft niet.

En dat is in grote lijnen waarvoor je proeflezers, critique partners en beta lezers kunt gebruiken. In Nederland wordt er niet vaak over gesproken, maar zelf ben ik echt overtuigd van het nut van critique partners. Als je een stabiele factor wilt hebben en regelmatig feedback wilt ontvangen, is dat zeker iets om te proberen. Mijn critique partner heb ik trouwens via nanowrimo gevonden, dus ze zijn overal.

Dat was het alweer voor vandaag. Je mag altijd contact met mij opnemen, deze blog liken of een reactie achterlaten helemaal onder deze blog. Dat zou ik heel leuk vinden, want ik hoor graag wat jullie ervan vinden. Je kan mij ook vinden op Facebook, Instagram en Wattpad. Wil je op de hoogte blijven van deze blog? Abonneer je dan gratis onderaan deze pagina. Je ontvangt elke keer een mail zodra ik een nieuwe blog plaats.

Als je nog vragen hebt over dit onderwerp of over andere onderwerpen, stel ze vooral. Ik bijt niet en wil graag helpen. Misschien schrijf ik er wel een keer een blog over.