Het plannen van een verhaal

prikbord-post-it-make-things-happen

Plotters, pantsers en plantsers.

Deze woorden worden vooral door Engelse schrijvers veel gebruikt. Als je geen idee hebt wat deze woorden betekenen is dat prima. In dit hoofdstuk zal ik hier namelijk verder op ingaan en bespreek ik wat dit voor jouw verhaal inhoudt.

Zoals de titel van deze blog heel subtiel weggeeft, gaat dit hoofdstuk over het plannen van je verhaal. Deze stap vindt plaats voor je echt gaat schrijven. Bij het bedenken van een idee hebben mensen vaak een grof beeld in hun hoofd zitten. Vaak is dit enorm vaag en groot en ontbreken plot, structuur en personages. Natuurlijk kan je gewoon beginnen met schrijven. Zonder plot en op zijn minst een of twee belangrijke personages wordt dat wel een hele opgave. Niet voor iedereen is dezelfde hoeveelheid planning en structuur nodig en dat is waarom deze drie termen in het leven zijn geroepen.

Planners stippelen hun hele verhaal gedetailleerd uit.

Van A tot Z, alles is bedacht. Soms kan alleen de outline van het verhaal al dertig tot veertig pagina’s zijn. De beschrijvingen van personages komen daar soms nog bij. Als je het verhaal ziet als een huis, is het voor planners in de voorbereidingsfase al gebouwd. Tijdens het schrijven zelf wordt alleen de inrichting nog gedaan.

Pantsers zijn het tegenovergestelde.

Zij beginnen met minimale informatie aan het schrijven en zetten hun personages figuurlijk achter het stuur. Pantsers vinden het super om het verhaal samen met de personages te ontdekken. Ze komen in elk hoofdstuk nieuwe verrassingen, problemen en mogelijkheden tegen.

Plantsers zijn mensen die hier een beetje tussenin zitten.

Zij maken wel een grove structuur die de leidraad vormt, maar laten nog veel ruimte over voor het creatieve proces tijdens het schrijven. Omdat het de route niet exact is uitgestippeld, kan daar best een beetje van afgeweken worden, als het plot uiteindelijk weer teruggaat naar de richting die bedacht was.

Vooral Amerikaanse schrijvers op Youtube zeggen soms dat plotters enige mensen zijn die goedlopend een verhaal afkrijgen. Persoonlijk vind ik dat de grootste onzin. Niet iedereen kan tegen zoveel structuur en bij sommige mensen belemmert het juist het schrijfproces. Omdat er naar mijn idee niet één goed en fout is, zal ik bij elke stroming de voordelen en de nadelen opnoemen en aangeven bij wie deze tactieken kunnen werken. Zijn jullie er klaar voor? Yes? Daar gaan we.

Planners:

Het grootste voordeel van plannen is, wel ja, dat alles gepland is.

Geen gaten in je plot, geen momenten dat je niet meer weet waar je verhaal heen gaat en de kans op een writersblock is aanzienlijk kleiner omdat je vooraf al weet wat je wanneer gaat schrijven. Omdat alles gepland is, zitten er hoogstwaarschijnlijk ook minder fouten in de eerste versie. Hierdoor wordt het herschrijf proces een heel stuk gemakkelijker. Je zult minder last hebben van overbodige scènes en ook zullen er waarschijnlijk weinig scènes missen die voor je gevoel nodig zijn. Als je een scène mist, kom je hier als het goed is al achter in bij het maken van je outline.

Meestal heb je in dit geval per hoofdstuk een planning. Dit kan variëren van één of twee zinnen tot een half A4’tje per hoofdstuk, afhankelijk van wat je prettig vindt. De kern blijft dat alle belangrijke informatie uitgeschreven wordt voor je aan je verhaal begint.

Een groot nadeel voor planners is dat alles vaststaat.

Een enorm zielig moment waarop dat perfecte stelletje het uitmaakt? Geen punt, over zes hoofdstukken komen ze weer bij elkaar. Heeft de hoofdpersoon de tijd van zijn leven en lijkt eindelijk alles mee te zitten? Nou, het volgende hoofdstuk komt er een draak die zijn beste vriend verslindt.

Ik heb zelf geprobeerd een outline te maken en mij hieraan te houden. Voor mij waren alle spanning en emoties weg door de gedetailleerdheid van de outline. Voor de lezer was de spanning er nog wel. Omdat ik alles zo gedetailleerd wist, ging voor mij de lol er wat vanaf. Ook moet je je houden aan schema’s en ideeën die vooraf bedacht zijn. Mijn hoofd kan dat erg slecht accepteren omdat mijn ideeën vaak komen tijdens het schrijven.

Een ander nadeel van plannen is dat de outline het verhaal soms teveel overneemt.

Waarom zoeken de hoofdpersonen het magische kristal? Omdat de outline het zegt. Waarom worden die twee personen verliefd op elkaar? Het staat in de outline. Als je een planner bent, moet je er altijd voor zorgen dat motivaties en karaktereigenschappen van personages nooit ondergeschikt raken aan je zorgvuldig bedachte plan.

Voor wie is is dit proces geschikt?

Het is zeker de moeite waard om plannen uit te proberen als je merkt dat je halverwege een verhaal vaak vastloopt. Bijvoorbeeld omdat je niet meer weet waar het verhaal heen gaat. Het kan ook helpen als het voelt als een onmogelijke opgave om aan een boek te beginnen. Met een strakke outline heb je het grootste deel van het werk al gedaan en eerlijk is eerlijk, het schrijven wordt er een stuk gemakkelijker van. Elke keer dat je vastloopt, hoef je alleen je outline er even bij te pakken. Het geeft rust en orde in de warboel die je hersenen worden genoemd.

Pantsers:

Het voordeel van pantsers is dat je zelf het verhaal ontdekt tijdens het schrijven.

Dit kan erg leuk zijn omdat je het verhaal bijna net zo beleeft als lezers. Wat gaat er nu weer gebeuren? Waar gaan de hoofdpersonen nu weer heen? Je schrijft waar je gevoel je heen brengt. Je personages zijn in dit geval vaak belangrijker dan het plot. Het voordeel hiervan is dat bijna nooit dingen doet die niet lijken te kloppen. Voor pantsers zijn de personages namelijk de basis van een verhaal en hun motivaties zullen altijd bepalen in welke richting het verhaal opgaat. De personages voelen vaak erg authentiek en realistisch aan.

Het nadeel van pantsers is dat je jezelf nogal eens vast kan schrijven.

Het gebeurt vaak dat je schrijft tot je een punt bereikt waarop je denkt: hmmmm… dit was niet de bedoeling. Soms heb je jezelf in zo’n situatie geschreven dat je er niet meer uitkomt. Of je merkt na tien pagina’s schrijven dat je alles weg kan gooien omdat het werkelijk nergens op slaat. Het idee was in eerste instantie misschien goed, maar door een gebrek aan planning blijf je pagina’s lang doorschrijven aan iets dat je misschien in twee zinnen kan vertellen.

Dat brengt mij gelijk bij mijn volgende punt, namelijk dat het herschrijven op deze manier een hel kan zijn.

Ik durf met enige zekerheid te zeggen dat je op zijn minst een aantal gaten in het plot houdt waardoor je eerste versie meer een leidraad wordt tijdens het herschrijven en niet zozeer een vaststaand iets. Als je een hekel hebt aan herschrijven is dat iets om rekening mee te houden.

Voor wie is dit proces geschikt?

Dit proces is vooral erg geschikt voor mensen die “in character” zitten. De acties en ontwikkeling van de hoofdpersoon staan centraal en zij leiden echt het verhaal. De schrijver typt als het ware hun gedachten, gevoelens en acties uit. Op die manier ontstaat een verhaal met plot. Als schrijver maakt het je niet echt uit waar het verhaal heen gaat. Uiteindelijk kom je altijd wel ergens. Het gaat om het plezier van het schrijven en je voelt je echt verbonden met de hoofdpersoon.

Plantsers:

Het voordeel van plantsers is dat je de middenweg hebt.

Als je je bij zowel de planners als de pantsers niet helemaal thuis voelt, kan je op deze manier een middenweg kiezen. Hoeveel structuur wil je precies aan je verhaal geven? Wat wil je open laten en waar wil je zekerheid over? Dit is gelijk de categorie die het nut van het hokjesdenken omver werpt. Er is namelijk niet zoiets als goed of fout. Als jij jezelf een plantser noemt omdat je per drie hoofdstukken beschrijft wat je gaat doen, prima. Doe je hetzelfde en noem je je een planner, ook helemaal goed. Uiteindelijk gaat het niet om de naam die je ergens op plakt, maar wat voor jou werkt om te beginnen met een verhaal. En als plantser, tja, daarmee kan je alle kanten op.

Het nadeel voor plantsers is dat het allemaal erg chaotisch kan worden.

Het ene hoofdstuk perfect uitdenken terwijl de volgende vijf hoofdstukken op gevoel gaan. Het kan gebeuren dat je daardoor voor jezelf de draad wat kwijtraakt. Daarom is het vooral in deze categorie belangrijk om te bedenken wat voor jou prettig werkt en om je daaraan te houden. Wees consequent in wat je doet. Of dat nu drie hoofdstukken vooruit plannen is of heel kort een begin, midden en eind opschrijven, dat maakt niet uit. Zolang het voor jou werkt.

Voor wie is deze categorie geschikt?

Dit is geschikt voor mensen die zich te beperkt voelen bij het idee alles uit te plannen, maar die het idee van een pantser eng vinden. Deze categorie is voor mensen die hun eigen pad willen bepalen en zelf goed weten wat werkt voor hen.

En dan nu tot slot, hoe maak je een outline?

Zoals inmiddels hopelijk duidelijk is geworden, verschilt dit enorm van persoon tot persoon. Je kan er zo veel of zo weinig details in aanbrengen als je zelf wilt. Toch zijn er wel een aantal dingen waar je rekening mee kan houden.

1. Werk van groot naar klein.

Schrijf eerst de grote lijnen van je verhaal op en vul pas later de details in op de goede plekken. Dit voorkomt chaos. Als je al specifieke scenes hebt bedacht, schrijf ze vooral ergens op zodat je ze niet vergeet. Kijk later waar deze kunnen passen als je de grootste structuur met verhaallijn (de basis) hebt opgeschreven.

2. Laat het idee ‘parelen’ in je hoofd.

Door het idee de tijd te gunnen, kan het in je hoofd al groeien zonder dat je gefrustreerd naar een leeg scherm staart. Alle details die je op willekeurige momenten bedenkt kan je gelijk ergens opschrijven en later in je outline invoegen op de juiste plek.

3. Kijk wat voor jóú werkt.

Ik ken mensen die met post-its werken waar ze hun ideeën opschrijven en ordenen. Ik heb zelf wel eens gewerkt met een tabel in word. Die maak ik steeds groter of kleiner naarmate ideeën komen en gaan. Ik gebruik nu vaak een notitieboekje om willekeurige aantekeningen te maken die ik later orden. Je kan ook voor excel of een mindmap kiezen om structuur te brengen, zolang het werkt voor jou.

4. Denk na over hoe ver je wilt gaan.

Zoals gezegd willen sommige mensen het hele verhaal van A tot Z uitgedacht hebben. Dan begin je nog steeds bij de grote lijnen en zoom je later erg ver in. Elk hoofdstuk uit je boek wordt gedetailleerd beschreven. Je kan bijvoorbeeld ook twee zinnen per hoofdstuk beschrijven.

Ik zie mijzelf meer als een plantser en mijn proces stopt als ik een stuk of tien plotpunten heb die in een logische volgorde op elkaar aansluiten. Op die manier is mijn verhaal wel ongeveer tot het eind bedacht. Ik heb een paar woorden per twee á drie hoofdstukken. Ik heb hierdoor alle vrijheid om tijdens het schrijven veranderingen aan te brengen.

5. Plannen hoeft niet alléén vooraf.

Ik weet het, dit gaat in tegen alles wat ik heb gezegd, maar luister. Zoals ik eerder heb vermeld, ben ik iemand die een stuk of 10 plotpunten vooraf schrijft. Ik houd er wel van om een paar hoofdstukken vooruit te kunnen denken. Daarom plan ik soms één of twee hoofdstukken vooruit waar ik dan enkele zinnen over schrijf. Na een paar hoofdstukken kijk ik weer eens in mijn aantekeningen of mijn planning nog klopt en plan ik een extra hoofdstuk. De plotpunten die ik vooraf heb bedacht blijven hierbij de leidraad, al moet ik eerlijk zeggen dat er wel eens een plotpunt sneuvelt of dat er compleet nieuwe bijkomen tijdens het schrijven.

En dat was het alweer voor deze week. Dit zijn mijn gedachten over het plannen van een verhaal en hoe je het aan kan pakken. Ik hoop dat jullie zien hoeveel verschillende manieren er zijn en dat dit jullie helpt om er je eigen weg in te vinden.

Wat je ook kiest, onthoud dat er geen goed of fout is en dat je altijd kan wisselen van manier. Als je probeert te plotten en het werkt niet, probeer gewoon iets anders. Uiteindelijk moet je een manier vinden die voor jóú werkt en dat is voor iedereen anders.

Je mag altijd contact met mij opnemen of een reactie achterlaten helemaal onder deze blog. Ik hoor graag wat jullie ervan vinden. Je kan mij ook volgen op Facebook, Goodreads en Wattpad. Wil je op de hoogte blijven van deze blog? Abonneer je dan onderaan deze pagina.

Als je nog vragen hebt over dit onderwerp of over andere onderwerpen, stel ze vooral. Ik bijt niet en wil graag helpen. Ken je mensen die schrijven of graag willen schrijven? Laat ze vooral weten dat deze blog bestaat.

Gepubliceerd door

Britt Zwijnenberg

Hallo, Ik ben Britt en mijn grote hobby is het schrijven van boeken. In 2020 zal mijn boek "Overleefd" worden uitgegeven bij uitgever Ambilicious. Op mijn website geef ik schrijftips voor beginnende schrijvers. Je kan mij verder vinden op Facebook, Goodreads en Wattpad. Nieuwsgierig naar mij en mijn boeken? Neem zeker een kijkje op mijn website.

4 gedachten over “Het plannen van een verhaal”

  1. Hoi Britt, ik heb je blog gelezen en kan daar uit opmaken dat je al echt in de schrijverswereld zit.
    Ik denk er over om te schrijven over een periode in mijn leven die voor mij en mijn gezin heftig is geweest. Een verhaal uit ervaring dus geen verzonnen verhaal, heb jij hier ook tips voor?
    Ik ben een oud collega van je moeder.

    Liked by 1 persoon

    1. Wat ontzettend dapper dat je een verhaal wilt schrijven dat zo dichtbij jezelf ligt. Echt heel mooi. Ik denk dat tips voor een verzonnen verhaal en een levensverhaal vaak wel overeen komen.
      Als je bijvoorbeeld kijkt naar het ontwikkelen van je idee heb jij al een idee en is het goed om na te denken over welke specifieke momenten uit je leven je wilt uitschrijven. Scènes die je als het ware al voor je kan zien. Probeer na te denken welke momenten veel impact hadden en welke gevoelens hierbij kwamen kijken om het op die manier iets te ordenen.
      Voor het plannen van een verhaal zou ik beginnen met kijken of het plannen voor jou werkt Zeker omdat je het zelf hebt meegemaakt, staat het heel dichtbij en door het te plannen kan je orde krijgen in de verhaallijn en uitvinden welke dingen echt essentieel zijn en welke dingen misschien minder belangrijk zijn. Waar begin je bijvoorbeeld en waar ligt het einde? En vooral, waarom?
      Ik denk dat dit goede eerste stappen zijn om op te schrijven voor je aan het echte verhaal begint. Ik probeer elke twee weken een nieuwe blog te plaatsen met schrijftips en de meeste dingen zijn denk ik toe te passen voor zowel fictie als non-fictie (zoals bijvoorbeeld jouw verhaal).
      Als je deze blog wilt volgen, kan je je abonneren en dan krijg je een berichtje in je mail als er een nieuwe blog online komt. Als je tussendoor vragen hebt, mag je dat natuurlijk ook tussendoor altijd vragen. Je kan mij een berichtje sturen op mijn facebookpagina, via messenger of je kan contact opnemen via de mail door op contact te klikken op deze website. Ik wil graag helpen, dus vraag het vooral.

      Like

      1. Dank je wel Britt,
        In grote lijnen heb ik een begin en eind in gedachten en moet ‘gewoon’ beginnen met schrijven en dan ordenen, steeds opnieuw denk ik.
        Als ik dan alles heb geschreven wat ik wil (wat best een tijd zal duren) wat is dan de volgende stap?

        Liked by 1 persoon

      2. Vergeet ook zeker het midden niet. Bedenk daar ook een paar ideetjes voor. Om de een of andere reden is dat altijd het moeilijkst om te schrijven 😉
        Als je een beetje een idee hebt wat waar moet komen, komt het neer op gewoon beginnen, woorden op papier krijgen. Er is later altijd nog ruimte om het te verbeteren, maar in eerste instantie moet er iets staan. Een beschreven vel papier kan je verbeteren, een lege pagina niet 😉
        Komende zondag plaats ik weer een blog. Het zal gaan over een infodump. Veel mensen zijn geneigd om te beginnen met allemaal achtergrondinformatie, zeker in het eerste hoofdstuk. Ik denk dat je aan die blog zeker iets kan hebben als je begint met schrijven straks 😉

        Maar onthoud, fouten maken in de eerste versie is niet erg. Waarschijnlijk zal je het hele verhaal zeker nog een aantal keren aanpassen en verbeteren. Dat is een essentieel onderdeel van schrijven namelijk 😉

        Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s